Babcie na Podkarpaciu gotowały na okrągło. Dziś mało kto pamięta o tej zupie

Jednym z kulinarnych skarbów tradycyjnej kuchni podkarpackiej jest łewesz, czy rozgrzewająca zupa kartoflana z dodatkiem warzyw strączkowych. Jej kluczowym składnikiem są ziemniaki. Odkąd rozpowszechniły się na ziemiach polskich w XVIII wieku, również w tym regionie odgrywały pierwsze skrzypce. Tarte ziemniaki były dodawane nawet do chleba.

Na Podkarpaciu kuchnia łączy w sobie różnorodne i ciekawe smaki. O jej unikalności świadczą potrawy, takie jak hreczanyki czy fuczki. Łewesz to jednak coś więcej – to potrawa, która w pełni ukazuje surowy, zimowy klimat tradycyjnej łemkowskiej kuchni. W niektórych domach gotowano go z samych ziemniaków z dodatkiem masła, mąki i kminku. W bogatszej wersji dodawano warzywa strączkowe – groch i fasolę.

Żartobliwie można powiedzieć, że Łemkowie jadali ziemniaki na śniadanie, obiad i kolację. Jednak byłoby to zbyt duże uproszczenie. Co prawda w wielu potrawach pojawiają się jako składnik, ale podstawą żywienia ludności zamieszkującej przed wojną Bieszczady i Beskid Niski były kasze. Potrawy gotowano z dodatkiem warzyw okopowych – rzepy, karpieli (brukwi) i ziemniaków – oraz warzyw z własnego zahradka, czyli ogródka. Przy domach uprawiano ogródki, kapustę i najpospolitsze jarzyny, takie jak marchewka, pietruszka czy seler.

Na śniadanie zwane obid (godz. 7-8 rano) jadano zwykle jedna potrawę: kapustę gotowaną, chleb, czyr (owsiany, żytni lub jęczmienny), ziemniaki, mleko, kisełycię tj. żur owsiany doprawiany niekiedy czosnkiem, chałuszky – kluski z żytniej lub orkiszowej mąki razowej. Na obiad zwany połudenok – jedzono te same potrawy co na śniadanie (niekiedy na zimno). Na wieczerzę spożywano ziemniaki z kwaśnym mlekiem, kapustą, łemesz (zupa kartoflana), kisełycię, czyr tj. zupę z mąki razowej sypanej na wrzącą wodę, zamiszke – z mąki jęczmiennej" – opis tradycji kulinarnych Łemków za: kulturakarpat.eu.

Do zupy w bogatszej wersji potrzebujesz groch i fasolę. Strączki należy wcześniej namoczyć, aby szybciej się ugotowały. Po namoczeniu tracą także część właściwości powodujących wzdęcia. Jeśli jednak jesteś wrażliwy na strączki, do zupy dodaj przyprawy wspomagające trawienie, takie jak: kminek czy majeranek.

Składniki:

• 5 ziemniaków,
• 1/2 szklanki suchego grochu,
• 1/2 szklanki fasoli,
• 1 marchewka,
• 1 łyżka masła,
• 1 łyżka mąki,
• 5 ziaren pieprzu,
• 1/2 łyżki soli,
• 1/2 łyżeczki pieprzu,
• pół pęczka natki pietruszki.

Sposób przygotowania:

1. Namocz groch i fasolę, pozostaw na kilka godzin, wypłucz, a następnie ugotuj je do miękkości.
2. Obrane ziemniaki pokrój w kostkę, a marchewkę w plastry. Warzywa przełóż do garnka, zalej wodą, dodaj ziarna pieprzu i gotuj do miękkości. Na koniec dodaj pół łyżki soli.
3. Dodaj namoczone i ugotowane strączki – groch i fasolę. Gotuj dalej przez ok. 10 minut.
4. Na patelni przygotuj zasmażkę z masła i mąki. Wymieszaj ją z niewielką ilością zupy, a następnie wlej do łewesza, aby zagęścić zupę. Podawaj z posiekaną natką pietruszki.