Rozgnieć i zaparz jak herbatę. Nieoceniona pomoc dla żołądka po ciężkostrawnym i tłustym jedzeniu

Jednych jego słodkawy aromat przyciąga, inni twierdzą, że ze słodyczą nie ma nic wspólnego. Anyż, bo o nim mowa, choć znany jest od tysięcy lat, to w dalszym ciągu sieje zamęt dotyczący smaku. Nasiona tej rośliny trafiają do wypieków, naparów oraz mieszanek przypraw w wielu częściach świata. Ich intensywny zapach wynika z obecności olejków eterycznych, czyli naturalnych związków aromatycznych produkowanych przez roślinę. Właśnie te substancje od dawna interesują osoby zajmujące się żywieniem oraz roślinami wykorzystywanymi w tradycyjnej kuchni. Coraz częściej pojawia się więc pytanie, czy za tym nietuzinkowym smakiem anyżu kryje się coś ciekawego?

Anyż to owoc rośliny o nazwie biedrzeniec anyż, czyli Pimpinella anisum L. Należy do rodziny selerowatych, czyli tej samej, do której zalicza się koper, kolendrę oraz kminek. Roślina rośnie zwykle do około pół metra wysokości i wytwarza drobne, jajowate nasiona z intensywnym zapachem. Naturalnie występowała w rejonach wschodniej części Morza Śródziemnego oraz na obszarach Azji Zachodniej. Z czasem zaczęto ją uprawiać w wielu krajach z ciepłym klimatem, między innymi w Turcji, Egipcie, Hiszpanii oraz Indiach. Anyż pojawia się w źródłach sprzed kilku tysięcy lat. Egipcjanie oraz Rzymianie dodawali go do pieczywa i napojów, ponieważ doceniano jego aromat oraz właściwości roślin z tej grupy. Warto też wiedzieć, że anyż często jest mylony z anyżem gwiazdkowym, czyli badianem. To zupełnie inna roślina pochodząca z Azji. Ich smak jest podobny, jednak należą do różnych rodzin botanicznych.

Nasiona anyżu zawierają tłuszcz roślinny, błonnik, białko oraz węglowodany, ale w porcji przyprawy ich wpływ odżywczy jest niewielki. Najistotniejsze są jednak związki aromatyczne obecne w olejku eterycznym. Najważniejszym z nich jest anetol, czyli substancja nadająca nasionom specyficzny zapach kojarzący się z lukrecją. W nasionach znajduje się także niewielka ilość estragolu, aldehydów aromatycznych oraz związków fenolowych, czyli roślinnych substancji badanych pod kątem działania przeciwutleniającego. W suchych nasionach występują także niewielkie ilości minerałów, chodzi głównie o wapń, żelazo oraz magnez. Nie są to jednak ilości, które w standardowej porcji przyprawy mają większą wartość żywieniową. Zdecydowanie większą rolę odgrywa skoncentrowany olejek eteryczny. W całych nasionach stanowi on zwykle kilka procent ich masy, ale to wystarczy, by już mała ilość mocno odmieniła aromat potrawy oraz naparu.

Nasiona anyżu zawierają związki aromatyczne wpływające na pracę przewodu pokarmowego, dlatego stosuje się go w naparach podawanych po posiłku. Ich intensywność pobudza receptory w jamie ustnej oraz w żołądku, a taka reakcja organizmu często zwiększa wydzielanie śliny oraz soków trawiennych. Z tego powodu w różnych regionach świata napary z anyżu pojawiają się po obfitym posiłku podobnie jak u nas napary z kopru włoskiego lub kminku. Najczęściej przygotowuje się je z niewielkiej ilości lekko rozgniecionych nasion zalanych gorącą wodą. Na jedną filiżankę naparu zwykle stosuje się około pół łyżeczki nasion, czyli mniej więcej 1-2 gramy przyprawy.

Uczucie ciężkości oraz wzdęcia po posiłku często pojawiają się wtedy, gdy w przewodzie pokarmowym gromadzą się gazy oraz gdy praca jelit nie przebiega adekwatnie do sytuacji. W nasionach anyżu znajdują się olejki eteryczne, które w badaniach laboratoryjnych analizuje się pod kątem wpływu na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Część badań wskazuje, że takie związki roślinne są w stanie wpływać na napięcie ścian jelit oraz sposób przesuwania zawartości pokarmowej. Z tego powodu anyż pojawia się w wielu tradycyjnych mieszankach ziołowych stosowanych po cięższym posiłku. W naparach często łączy się go także z koprem włoskim oraz kminkiem. Taka kombinacja przypraw jest dobrze znana i rozpowszechniona, ponieważ intensywne olejki roślinne z tej grupy poprawiają komfort trawienny po obfitym jedzeniu.

Anyż od pewnego czasu pojawia się także w badaniach nad naturalnymi związkami roślinnymi. Między innymi analizuje się jego olejek eteryczny pod kątem działania przeciwbakteryjnego oraz przeciwgrzybiczego w warunkach laboratoryjnych. Niektóre doświadczenia podpowiadają, że zawarte w nim substancje są w stanie ograniczać rozwój wybranych drobnoustrojów. Warto jednak podkreślić, że większość takich badań prowadzi się poza organizmem człowieka. Trzeba też pamiętać, że wyniki takich badań nie zawsze odzwierciedlają działanie przyprawy w normalnym żywieniu. Zainteresowanie badaczy budzą także roślinne związki fenolowe obecne w nasionach anyżu. Sprawdza się je pod kątem właściwości przeciwutleniających, czyli zdolności do neutralizowania niestabilnych cząsteczek tlenu powstających w komórkach, przez które np. szybciej się starzejemy.

Anyż najlepiej stosować w niewielkich ilościach, ponieważ jego aromat jest wyjątkowo intensywny. W kuchni używa się najczęściej całych nasion lub lekko rozdrobnionych ziaren. Rozgniecenie w moździerzu lub między palcami uwalnia olejek eteryczny, dlatego zapach przyprawy staje się wtedy intensywniejszy. Anyż dobrze pasuje do wypieków z mąki pszennej oraz żytniej, a także do kompotów, syropów oraz do dań z duszonymi owocami. W wielu krajach dodaje się go także do marynat oraz mieszanek przypraw do mięs. Warto zaczynać od małej ilości, ponieważ zbyt duża porcja może przytłamsić smak potrawy. Wystarczy szczypta zmielonych nasion lub kilka całych ziaren na porcję, aby aromat był zadowalająco wyczuwalny.

Anyż jest przyprawą używaną w małych ilościach, jednak w niektórych sytuacjach nawet mimo tego warto zachować ostrożność. Nasiona zawierają skoncentrowane olejki eteryczne, dlatego są w stanie podrażniać przewód pokarmowy u wrażliwych osób. Ostrożność zaleca się także przy stosowaniu olejku anyżowego, ponieważ jest znacznie bardziej skoncentrowany niż same nasiona. W przypadku dzieci oraz kobiet w ciąży zwykle zaleca się mocno umiarkowane użycie przypraw zawierających silne olejki roślinne. Warto także pamiętać o możliwych reakcjach alergicznych, które, choć zdarzają się rzadko, mogą pojawić się u osób wrażliwych na rośliny z rodziny selerowatych. W codziennej kuchni najbezpieczniejszą formą jest niewielka ilość całych lub zmielonych nasion dodawanych do potraw.

Anyż od dawien dawna pojawia się w kuchniach wielu regionów świata. Jego intensywny aromat powoduje, że jedni chętnie po niego sięgają, a inni unikają jak ognia. Niewielka ilość nasion może zmienić smak potrawy i wnieść do diety ciekawy roślinny składnik, który przyciąga uwagę osób zajmujących się żywieniem.